PERSKAART EN PERSVRIJHEID [02/12/2008]

Er bestaa nogal wat verwarring over de perskaart, niet in het minst omdat er twee verschillende officiële zijn. Onlangs nog jammerde hoofdredacteur Thomas Siffer van Story nog in een opiniestuk in De Standaard dat hem een perskaart werd geweigerd. Redenen genoeg om even de puntjes op de i zetten, in dit geval de i van informatierecht, informatieplicht en persvrijheid.

Zelf doceerde ik nog ooit deontologie (beroepsethiek) van de pers en ook vandaag ben ik nog betrokken bij internationaal overleg en studies terzake. Ik weet dat Thomas Siffer zijn perskaart niet aanvroeg via de VJPP maar via de Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten maar wij werken binnen dezelfde deontologische en wettelijke context. Collega Siffer weigert zijn inkomen bekend te maken aan de erkenningscommissie en krijgt daardoor geen perskaart. We willen hier terzake niet aan polemiek doen. Daarvoor is dit naar onze mening niet de juiste plaats. Dit is wel de juiste plaats om duidelijkheid te scheppen over de persvrijheid, het recht op informatie, de informatieplicht, de deontologie van de pers, hoe dat in ons land wordt geregeld en wat de perskaart daarmee te maken heeft.

Persvrijheid is niet alleen aan de orde in dictaturen of andere staten waar journalisten opgesloten, vermoord, bedreigd of op andere manieren gemuilkorfd worden. Ook in landen die als pioniers de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid in hun grondwet schreven, zoals België en de VSA, is waakzaamheid geboden. Een journalist moet onafhankelijk kunnen berichten, onafhankelijk van eender welke politieke of commerciële belangen, onafhankelijk dus ook van de commerciële belangen van het medium waarvoor hij werkt, en die zijn vaak niet gering.

Laten we in de eerste plaats duidelijk stellen dat de deontologie van de pers voortspruit uit de essentie van de democratie zelf, meer bepaald uit één van de pijlers ervan, de vrijheid van meningsuiting. Daarmee is de persvrijheid onverbrekelijk verbonden en meteen het informatierecht van de burger en dus de informatieplicht (actief informatierecht) door de overheid en al degenen die maatschappelijk relevante verantwoordelijkheid dragen, vanzelfsprekend dus ook de pers. De journalist staat ten dienste van het informatierecht en niemand mag dat recht beknotten.

Daartegenover staan dus ook plichten van de journalist, vervat in zijn/haar deontologie of beroepsethiek. De journalist draagt inzake informatieplicht een zware verantwoordelijkheid en hij of zij kan of mag zich dan ook niets in de weg laten leggen om zijn of haar maatschappelijke plicht ten dienste van het informatierecht te vervullen m.a.w. zijn of haar eigen deontologie na te leven. Dit is een grondwettelijk recht en een even grondwettelijke plicht. Het is een in talloze internationale conventies erkende vertaling van de vrijheid van meningsuiting. Als we welke inbreuk daarop dan ook aanvaarden spelen we dus niet alleen met de essentie van de persvrijheid en de journalistieke deontologie maar ook met het democratisch informatierecht.

In België is de erkenning van journalisten wettelijk geregeld en is een officiële perskaart een instrument dat bedoeld is om de journalist te helpen zijn opdracht inzake informatieplicht uit te oefenen. Ook zijn recht om in bepaalde gevallen zijn informatiebronnen geheim te houden is zo’n instrument. De zogenaamde financiële voordelen, aan de perskaart verbonden zijn beperkt, en volledig in functie van de uitoefening van de informatietaak. De perskaart wordt uitgereikt door het Ministerie van Binnenlandse Zaken op voordracht van een erkenningscommissie van de Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten en de Vereniging van Journalisten van de Periodieke Pers.

Die erkenningscommissie bestaat uit door de leden-journalisten rechtstreeks of onrechtstreeks verkozen collega’s en niet uit concurrenten, zoals Thomas Siffer ze noemt. De voorwaarden tot erkenning spruiten uiteraard voort uit de deontologie van de pers. Eén van die voorwaarden is dat de journalist zijn/haar inkomen hoofdzakelijk uit zijn beroepsactiviteiten als journalist realiseert. Daarnaast mag hij/zij geen activiteiten uitoefenen die onverenigbaar zijn met die taak, m.a.w. geen activiteiten die de persvrijheid of het recht op informatie in het gedrang brengen (politiek en politiek advies of propaganda, publiciteit, PR, mediamanagement en dergelijke). Een wet of voorschrift terzake moet expliciet zijn en dat blijft onvolkomen. Dit is echter geen reden om de ganse wetgeving af te schaffen, integendeel, we moeten ze altijd trachten te verbeteren. Intussen is de regel gelijk voor iedereen en moeten vooral journalisten het recht op informatie met alle middelen verdedigen.

Jef Verhaeren
Lid van de raad van bestuur van de VJPP